Het is paradoxaal dat toeristen, die niets meer haten dan andere toeristen, massaal andere toeristen achterna reizen. Aldus Ilja Leonard Pfeijffer in zijn roman Grand Hotel Europa. In deze roman staat het verhaal over de voorbije liefde tussen verteller Ilja en kunsthistorica Clio centraal, terwijl het belangrijkste thema de dreigende teloorgang van Europa ten gevolge van het massatoerisme is. Zowel ironisch als kritisch beschrijft Pfeijffer de waanzin ervan en de onzinnige zaken die worden bedacht om toeristen te vermaken, zoals Nutella winkels, die her en der stedelijke winkelstraten vervuilen. Niet alleen Europa gaat overigens ten onder aan het massatoerisme. Zo refereert de schrijver aan het gedwongen sluiten van eilanden in Thailand en de Filippijnen, eilanden die letterlijk overlopen (kapot gelopen) zijn door toeristen. Een persoonlijke aversie van Pfeijffer komt herhaaldelijk aan de orde: dat zijn de teenslippers en de kleurige korte broeken die toeristen dragen, om maar niet te spreken van de onverlaten die zich in oude steden blootbuiks of in bikini door de straten verplaatsen. Hij gruwt ervan en kleedt zich, als om tegenwicht te bieden, in driedelig pak compleet met een door een kleermaker gemaakt overhemd en uiteraard een das, dasspeld en manchetknopen. Ook parfumeert hij zich rijkelijk. Zo doe je dat: je laat oude waarden in tact. Zijn bombastische schrijfstijl past in dit plaatje.

 

De door Ilja Leonard Pfeijffer beschreven noviteiten om toeristen te paaien, vind je niet alleen in grote toeristencentra. Je komt ze overal tegen. Ik woon in een klein dorp aan de Veluwezoom en las onlangs in het plaatselijke sufferdje dat er plannen zijn om bij de pomp op het dorpsplein een boom te zetten. Dat is mooi, dacht ik, maar verder lezend bleek dat het een met informatieborden getooide stenen boom moet worden, waarin een fontein komt die van tijd tot tijd spuit en zo een fotomomentje (Instagram!) creëert voor langsfietsende toeristen. Tussen de spuitmomenten door kunnen de mensen een ijsje eten in het dorp, schreef het krantje. Het wachten is op een Nutella winkel, dacht ik.

Ik heb genoten van Grand Hotel Europa. Ik vond de vele thema’s erin interessant en boeiend. Van het hoofdthema werd ik echter ook droevig. Want wat zijn er wereldwijd doorlopend toch veel mensen op pad… en wat wordt er veel gereden, gevlogen, gevaren en aldus op meerdere manieren vervuild… Ilja Leonard Pfeijffer heeft het niet over het de aarde opwarmende effect van het massatoerisme. Maar ik bleef na lezing van zijn boek zitten met de vraag of het tij nog te keren valt.